NatuurSUPER als ideale invulling voor stadswildernis

Op een stukje wildernis middenin Eindhoven begonnen buurtbewoners een ‘NatuurSUPER’. Ze verwijderen het onkruid, zaaien groenten, en oogsten prachtige aardbeien en rode kool. Initiatiefnemer Marije van der Park hoopt een landelijk netwerk van zulke tuinen op te zetten.

Voorheen vloog hij straaljagers en tankvliegtuigen van de Koninklijke Luchtmacht, nu staat Gerben Koelewijn met zijn handen in de bakken met aardbeien, courgettes, bonen en sla op een braakliggend terrein in hartje Eindhoven. “Dat komt door mijn opa. Die was altijd met moestuinen bezig. Maar ik ben zelf ook, tussen het vliegen door, imker geweest”, zegt hij met een olijke blik alsof die combinatie de normaalste zaak van de wereld is.
fotografie Jurgen Cäris
De meeste bakken staan er nu wat verweesd bij. “Er is niet zo veel meer te bewonderen, omdat het meeste al is geoogst”, verklaart Koelewijn. “Wat er nog staat, zoals hier die rode kool, bewaar ik voor het zaad. Dat kunnen we volgend seizoen weer goed gebruiken.” Hij wijst op een witte muur in de verste hoek van het terrein. “Die muur op het zuiden houdt zo veel warmte vast dat veel kruiden de toch strenge winter van afgelopen jaar hebben overleefd. En dit seizoen waren de aardbeien op die plek supergroot.”

Je kunt dus veel doen op een klein stukje grond, wil Koelewijn maar zeggen. Als buurtbewoner heeft Koelewijn het terrein aan de Tongelresestraat aangemeld bij Marije van der Park die op zoek was naar zoiets om er een ‘NatuurSUPER’ van te maken. Een natuursuper? Van der Park: “Het idee is dat buurtbewoners zelf op zo’n stukje terrein bakken gaan inzaaien en onderhouden. Als het oogsttijd is, loop je door de tuin en pak je wat nodig is voor de avondmaaltijd, alsof je in een supermarkt rondloopt.”

Van der Park woont om de hoek in hetzelfde blok als de natuursuper. Daar heeft ze aanpalend ook een atelier. Ze is van huis uit productontwerper, opgeleid aan de gerenommeerde Design Academy in Eindhoven. “Ik deed veel met textiel en keramiek. Werkende weg kom je tot productontwerpen, maar ik werd er niet gelukkig van.” Al zoekend kwam Van der Park erachter dat ze haar kennis en kunde wil koppelen aan mensen en natuur. “Zo kom ik bij tuinen uit. Het zal hebben meegeholpen dat mijn ouders een tuincentrum hadden.”

Wat Van der Park ook aanspreekt is de zelfredzaamheid die het telen van eigen voedsel met zich meebrengt. “Iedereen kan zijn eigen weg gaan. Je ervaart zo ook waar eten vandaan komt. Daar weten we zo weinig van tegenwoordig. Dat kiemen, rijpen, oogsten, daar groeit je bewustzijn van. Je lot in eigen hand nemen, dat zit er voor mij toch in.”

Vorig jaar zomer startte Van der Park op het terrein voor haar atelier aan de Vestdijk. Met 24 buurtbewoners is ze begonnen op het voormalige garageterrein. Zij beschouwde het als een experiment. “Weet je, je kunt blijven nadenken en vergaderen en plannen opstellen. Op een gegeven ogenblik moet je het gewoon gaan doen. Er zijn altijd dingen die je niet voorziet. Nou, ervaar dat dan maar.”

Zo merkte de ontwerper dat deelnemers afhaken om wel honderd verschillende redenen. “We begonnen met 24. Dat liep al doende terug naar zeven. De anderen namen taken gewoon over, maar al gauw meldden zich ook weer nieuwe mensen aan. Het zijn bijna allemaal buurtbewoners. Verder wonen dan op een kwartier fietsen is voor mensen al een drempel, zo hebben we gemerkt. Dit geeft een grotere binding.”

Elke bewoner heeft zijn eigen bak en er zijn ook een paar bakken voor gezamenlijke teelt. Het onderhoud moeten ze onderling regelen. Na het eerste begin zag Van der Park al snel dat een groter terrein nodig was dan haar plaatsje voor het atelier. “We hadden een paar stukken braakliggende grond op het oog. Toen de eerste verhuizing voor de deur stond, bleken die terreinen gekraakt. Bij de volgende verhuizing bleken de kosten te hoog. Toen kwam buurtbewoner Gerben Koelewijn met een sterk overwoekerd, maar geschikt stuk grond hier om de hoek. Daarna is het gaan lopen.”

Zaden, jonge planten en de houten bakken van een vierkante meter praatte Van der Park los bij een tuindersbedrijf. De gemeente, de eigenaar van het stuk grond, toonde zich welwillend, gaf ook wat startgeld. “We hebben nu een contract voor een jaar met stilzwijgende verlenging.” Soms moest een eigenaar van grond toch even slikken als Van der Park met haar plannen op de proppen kwam. “Je moet met een goed plan komen. Dat helpt, want onze aanvankelijke eigenaar ging uiteindelijk mee, ook blij dat zo’n vaak overwoekerde plek gebruikt gaat worden. Maar die grond werd uiteindelijk gekraakt voordat we konden beginnen.”

Dat het project ondanks alles toch van de grond kwam, gaf Van der Park wel een prikkel om stevig door te pakken. De gedrevenheid heeft de rap pratende ontwerper van nature, maar nu het ook lukt om andere partijen geïnteresseerd te krijgen, geeft ze vol gas.

Bij die ene natuursuper, zoals die sinds een paar weken ook echt heet, wil ze het absoluut niet laten. “Stichting Doen geeft subsidie en ik ben met een lokale Rabobank in de slag om mee te doen. Verder praat ik met gemeenten, met woningcorporaties en met bedrijven als de Heidemaatschappij. Het gaat me niet alleen om geld, zeker ook om kennis. Ik vraag ze ook om mee te denken en plannen te maken.”

In Eindhoven staan nu nog twee projecten op stapel; eentje in een andere woonwijk en een op voorstel van de eigenaren van een aantal woonboten. “Dat laatste vind ik zo leuk. Dat die mensen zich ook willen inzetten in hun buurtje.” In totaal heeft Van der Park voor het komende jaar zes locaties op het oog die via oproepen op internet zijn verworven. Vijf ervan bevinden zich in Noord-Brabant en een zesde in Zuid-Holland.

Uiteindelijk is landelijke spreiding het doel. “Daarbij gaat het mij niet alleen om voedseltuinen. Het kunnen ook insectentuinen zijn of speeltuinen, al naar gelang de wensen van de buurt. Als die verrommelde stukjes grond maar worden omgetoverd in iets moois dat tevens bijdraagt aan de samenhang in de buurt. De tijd is er rijp voor. Mijn doel is het verzamelen van kennis en geld dat weer gedeeld kan worden met mensen die willen aanpakken, zodat niet elke keer wéér het wiel hoeft te worden uitgevonden.”

Van der Park wil niet met alles en iedereen in zee. Ze stelt als voorwaarden dat het een zichtlocatie is, met zon en er moeten minimaal tien buurtbewoners en drie lokale partijen bij betrokken zijn. “Dat kan een gemeente zijn, of een bedrijf of een welzijnsinstelling. Ga aan de slag! Ik help daarbij, maar uiteindelijk moet de buurt het zelf doen. Als er geen betrokkenheid is, dan is er geen voedingsbodem om door te gaan. Dat leer je wel als je je eerste stappen zet.”

De ontwerper stopt veel tijd in deze bezigheden. Het levert bakken vol energie op, maar, zo zegt ze zelf, dat kan op den duur niet op deze voet doorgaan. “Ik ben ermee begonnen om een betere wereld te krijgen, maar ik sta er ook in als ondernemer. Uiteindelijk wil ik, als we gaan opschalen, er ook iets mee te verdienen. Ik heb een gezin, er moet ook brood op de plank komen.” En daarmee geeft Van der Park een van de achilleshielen van de stadslandbouw aan.

Meer informatie: www.marijevanderpark.nl en www.natuursuper.nu